Nhắm mắt radio #3 – Café với Will Frith

Giữa năm nay, giới làm Cà phê Đặc sản (Specialty Coffee) xôn xao khi Will Frith về nước. Sau nhiều năm làm việc như một chuyên gia quản lý chất lượng cho nhiều công ty rang xay cà phê ở Mỹ và sau này là Singapore, Will Frith trở về Việt Nam năm 2013 với một sứ mệnh riêng.

Đó cũng là thời kì chập chững của nhiều người Việt có chung niềm đam mê. Frith đồng hành cùng họ, những người đến nay đã trở thành những đàn anh có tiếng trong ngành. Đến nay, công chúng biết đến anh chủ yếu dưới như một kiểu người hùng (ngây thơ) tìm cách cứu thế giới, hay một chàng Việt Kiều rảnh rỗi tìm về đất mẹ và cứu vớt một thứ văn hoá thưởng thức bản xứ mà số đông vốn chẳng quan tâm đào sâu.

Tôi thì chẳng bao giờ muốn làm đúng kiểu người ta đã làm, cho dù làm vậy thì dễ hơn và có lắm người đọc. Tôi thích câu chuyện của một người trước khi thành một anh hùng, hay chuyên gia, hay danh xưng gì-cũng-được. Vì thế sau khi nghiên cứu qua tất cả những dấu vết kĩ thuật số lưu lại về anh, tôi đã nghĩ: “Chắc hẳn có nhiều điều hơn thế về anh chàng này”.

Trong lúc đó tôi lại đang bận tâm đến hiện trạng “tuổi trẻ lạc lối”, một dấu chấm hỏi rất lớn mà lứa chúng tôi đối mặt. Tôi nhìn vào những người như Frith và thấy lạ nhỉ, báo chí lúc nào cũng làm như bùm phát người ta thành anh hùng ngay được. Nhưng tôi muốn mang lại cả những câu chuyện trước đó, những khó khăn anh đã phải đối mặt, những điều bất như ý và cách anh nhìn nhận nó. Hẹn anh trước buổi phỏng vấn chính thức tại Là Việt, tôi bất ngờ vì anh trông rất trẻ, lãng tử và đẹp trai hơn trong hình. Chúng tôi làm quen rất nhanh, cái chính là anh cũng thích mấy câu hỏi và rồi tôi nói sơ lược về định hướng phỏng vấn. Đẩy kính lên sống mũi, anh nhoài người hẳn về phía trước và nói “Bây giờ tôi thấy thú vị hơn nhiều rồi.” Anh chắc hẳn đã phát ốm vì những lối tiếp cận cũ mòn qua nhiều cuộc phỏng vấn thuần về cà phê rồi.

Hẹn anh trước buổi phỏng vấn chính thức tại Là Việt, tôi bất ngờ vì anh trông rất trẻ, lãng tử và đẹp trai hơn trong hình. Chúng tôi làm quen rất nhanh, cái chính là anh cũng thích mấy câu hỏi và rồi tôi nói sơ lược về định hướng phỏng vấn. Đẩy kính lên sống mũi, anh nhoài người hẳn về phía trước và nói “Bây giờ tôi thấy thú vị hơn nhiều rồi.” Anh chắc hẳn đã phát ốm vì những lối tiếp cận cũ mòn qua nhiều cuộc phỏng vấn thuần về cà phê rồi.

Vì vậy tôi quyết định đóng góp cuộc phỏng vấn với Frith dưới góc độ của một người trẻ, với những chuyến phiêu lưu không định hướng. Câu chuyện tham khảo cho các bạn trẻ nói chung, đào sâu hơn về những ảnh hưởng tuổi thơ, những con người bên cạnh anh, và cách tiếp cận vấn đề của anh khi còn trẻ. Tất nhiên chúng tôi cũng nói về Chất lượng cà phê và Phát triển Bền vững. Và cuối cùng, tôi vẫn đặt tên chủ đề với chữ “Café” dưới hàm nghĩa những kết nối người-với-người bên ly cà phê, chứ không phải một thứ đồ uống ám ảnh. Các bạn có thể nghe Radio hoặc đọc đều được, vì tôi cung cấp cả script song ngữ Anh – Việt phía bên dưới. Giọng Will thì rất trầm ấm, kiểu tôi vẫn thích.

Lắng nghe [Link nghe] Phỏng vấn Will Frith trong CLB Cà phê tại gia của chú Sơn (Sơn Pacamara)

Chào cả nhà!

Hôm nay trong số thứ #3 trên radioshow của chúng ta, bạn sẽ phải chịu đựng lối nói Anh ngữ tồi tệ của tôi. Chúng ta sẽ trò chuyện cùng Will Frith, một chuyên gia cà phê đã đào tạo rất nhiều barista và nhà rang xay cà phê tại Việt Nam. Từ năm 2003, với sứ mệnh đi tìm Arabica chất lượng cao trên vùng núi Đà Lạt, anh đã gặp gỡ và hiện tại tư vấn cho chủ các quán cà phê đặc sản (specialty coffee), bao gồm Là Việt tại Đà Lạt, [A] Cafe, The Workshop & Bosgaurus tại TPHCM. Ngày nay, Thanh Nien News cũng coi anh là “người hùng của cà phê Việt Nam”.

Hi Frith!

Hello!

Tôi được biết anh là người Mỹ gốc Việt phía bên mẹ.

Yes! Đúng vậy.

Bà ấy là người thế nào? Bà đóng vai trò gì trong tuổi thơ anh?

Bà ấy tạo ra tôi. Bà luôn là sự ảnh hưởng tích cực với tôi chỉ bằng cách bà hiện diện trên thế giới này. Bà là người cởi mở và luôn ủng hộ tôi cho dù những thú vui của tôi có phù phiếm thế nào, hay những nối quan tâm của tôi. Và bà luôn ủng hộ tôi theo đuổi những mối quan tâm đó. Tất nhiên bà cũng cho tôi biết rằng bà thích tôi trở thành kĩ sư hay bác sĩ, nhưng bà cũng hiểu rằng mình không thể thúc ép tôi làm bất cứ cái gì, bởi bà cũng bị thúc ép bởi bố mẹ mình và bà hiểu đó không mang lại hiệu quả. Và bà lao động. Bà và bố tôi hay làm nhiều công việc trong nhiều ngày để hỗ trợ chúng tôi. Để mang đến cho tôi và em trai một cuộc sống thoải mai mà không phải lo lắng quá nhiều về những điều cơ bản. Vì vậy họ thường hi sinh bản thân để mang lại điều tốt đẹp cho chúng tôi. Những hỗ trợ nói chung. Bà có ảnh hưởng tốt lên tôi. Bà có nhiều bạn bè và khéo giữ gìn liên lạc với mọi người. Tôi thì không thừa hưởng được kĩ năng đó từ bà. Nhưng bà là một người rất quảng giao và việc này dạy tôi tầm quan trọng của việc giữ gìn các mối quan hệ thật tốt và bền chặt, và không phải lo lắng về việc quan hệ như vậy sẽ mang lại cái gì. Nhưng cứ tin tưởng rằng những điều tốt đẹp sẽ đến từ đó.

Ồ. Và tôi đã thấy rằng khi nhiều người trẻ khi chứng kiến những hi sinh của cha mẹ, họ dường như không thể tìm được lối đi cho riêng mình vì nghĩ rằng họ muốn hỗ trợ cha mẹ nghỉ hưu càng sớm càng tốt, hoặc mang lại cho cha mẹ những điều họ chưa có trong giai đoạn chiến tranh hoặc trong giai đoạn họ phải chật vật kiếm sống. Anh thì sao? Anh có trăn trở điều tương tự?


Không. Vấn đề là từ nội tại. Thường thì tôi không có áp lực nào. Mẹ tôi không bao giờ đề cập đến nó. Bà không phải lúc nào cũng nhắc nhở rằng ngày nào đó tôi sẽ phải lo cho bà. Bà chỉ cho đi - thực sự là bà cho tôi tất cả mà không trong đợi được trả lại. Bà chỉ đảm bảo rằng tôi có tất cả, không chỉ điều tôi cần mà còn điều tôi muốn. Và bà cũng tham gia rất tích cực vào những mối quan tâm của tôi. Vì vậy khi tôi thích bóng chày, bà đến xem tôi chơi và cũng chơi bắt bóng cùng tôi. Bố cũng thế, nhưng tôi không nghe nhiều cậu con trai kể về mẹ họ chơi thể thao, bạn biết đấy. Có lúc nào đó tôi hứng thú với video games và bà cùng tôi chơi mấy trò Atari cùng nhau. Và chúng tôi thậm chí còn đánh cược 1 ít tiền vào mấy trò này cho vui. Và khi tôi quan tâm đến các cô gái, bà sẽ cho tôi đến các trung tâm thương mại với ít tiền để tôi mua vài thứ cho họ. Bà đã luôn cho phép tôi làm tất cả mọi thứ tôi muốn.


Bà có phải là người gây ảnh hưởng lớn nhất lên anh?


Không, cả hai người họ. Bố tôi có đạo đức nghề nghiệp rất vững. Bố có một chút khắc kỷ vì vậy bạn sẽ không bao giờ biết cảm xúc của ông ấy. Nhưng không phải kiểu không có cảm xúc. Ông ấy chỉ không để lộ ra. Và họ đều làm việc rất chăm chỉ. Bạn biết không, họ dạy tôi giá trị khi ta làm việc tốt, sự khác biệt giữa “làm việc” và “việc làm”. Bạn có thể có nhiều ‘việc làm' nhưng phải luôn ‘làm việc' tốt. Và đó là bài học tôi được học đi học lại khi lớn lên.


Có phải bố là người đã mang đến cho anh trải nghiệm đầu tiên với cà phê?


Đúng. Vì mẹ tôi không uống, bà là người uống trà.

Trải nghiệm thế nào?

Bố tôi cũng thử nếm cà phê. Tôi sẽ không đánh giá ông ấy nhưng tôi đánh giá cà phê. Nó khá tệ. Bố thích một hãng khá nổi ở Mỹ là Folgers, thứ đơn giản là không tốt nhưng mùi cà phê luôn bao quanh nhà tôi và tôi gắn nó với bố mình.


Okay. Kể tôi nghe về những năm tuổi thiếu niên của anh đi. Anh có ám ảnh với thứ gì không?


Tôi bị ám ảnh nhiều thứ. Đầu tiên là thể thao khi tôi còn rất nhỏ. Và khi tôi đến tuổi thiếu niên tôi trở nên hứng thú với video games nhiều hơn, và vô số những thứ của văn hoá Pop, như nhiều loại đồ chơi và phụ kiện. Họ [bố mẹ tôi] đều đảm bảo tôi có nhiều nguồn để theo đuổi thú vui cho dù vô bổ chăng nữa. Thời niên thiếu, tôi đã khám phá Punk rock. À phải bắt đầu với nhạc Rap trước, và thế là tôi nghe Gangster Rap vài năm và thích nghe mấy tù chửi thề trong nhạc. Cảm thấy nó thật gai góc. Cho dù tôi không phải đứa trẻ hư. Nhưng tôi thích nó, có điều gì đó trong đó trò chuyện được với tôi và tôi thích sự hư hỏng của những anh chàng đó. Tôi xem họ như những hình tượng. Nhưng rồi bạn biết đấy, tôi thấy rõ đó là điều không không muốn trở thành và vì vậy nó như là 1 kiểu tìm hiểu văn hoá thay vì thú vui thực. Và rồi ai đó đã dẫn tôi đến Punk Rock khiến tôi say mê nó. Đến cùng âm nhạc là nghệ thuật. Punk rock không chỉ như Rock & Roll, lối sống và nghệ thuật đóng vai trò khá lớn trong đó. Vì thế tôi cũng hứng thú với nghệ thuật thị giác (visual art). Tôi đã luôn vẽ tranh khi mới lớn. Punk đã cho tôi chút dẫn dắt, một lối biểu lộ bản thân. Qua Punk, tôi đã hứng thú với Chính trị và Văn hoá, và rồi tất nhiên gu nhạc của tôi phát triển thêm một chút. Và tiếp theo tôi lại thích Reggae và rồi đến Modern Rock và cứ thế...

Thế lúc đó anh có cho mình là người khác biệt so với người khác không?


Có. Lớn lên ở Texas, tôi được bao quanh bởi không người da đen thì da trắng nhưng không có nhiều người châu Á. Mẹ tôi, khi bà đến Liên Bang, bà đã sẵn sàng từ bỏ cuộc sống trước đó. Bà đau đớn về đất nước mình và việc bỏ lại quê hương cùng gia đình. Và rồi bà bắt đầu lại, sẵn sàng từ bỏ hết. Vì thế tôi được nuôi lớn kiểu Mỹ nhưng lại trông không giống ai quanh mình. Bà thường có những chuyến đi cuối tuần đến Houston để gặp cộng đồng châu Á và mang ít thức ăn về nhà. Và chúng tôi có trải nghiệm song song: sống kiểu Mỹ với một người hứng thú về những thứ châu Á. Tôi chắc chắn là không có cùng trải nghiệm như nhiều bạn bè khác.


Tôi nhớ khi đọc trang FAQ (Câu hỏi thường gặp) trên website của anh, tôi nhấn mạnh rằng anh không phải kiểu ‘Hyphenated American' (chú thích: từ chỉ có tính kì thị với những người không có gốc Mỹ). Nhưng, “có tính Mỹ như bất kì người bạn nào cũng sinh ta tại Mỹ.” Nghe có vẻ như người ta thường hiểu nhầm hay có thể là kì thị nguồn gốc của anh à?

Cũng không nhiều kì thị lắm. Như nhiều thiểu số khác tại Mỹ, người châu Á cũng được dễ chịu. Đôi khi chúng tôi cũng bị trêu đùa nhưng không nhạy cảm lắm. Và thực sự vô hại...không ai đùa cợt tôi. Nhưng cũng luôn có kiểu vậy. luôn có một sự mơ hồ về việc không thực sự khớp với điều gì. Nhưng tôi gặp kiểu các nhà hoạt động châu Á áp đặt quan điểm lên mình và mong đợi tôi tham gia câu lạc bộ châu Á hoặc dạng thế. Và điều đó với tôi đơn giản là tác dụng ngược. Sao ta không đơn thuần chơi với nhau thôi?


Thế anh nói gì với họ?


Tôi làm bạn với họ. Gật gù rồi cười rồi nói “nghe hay đó.” Tôi sẽ lịch sự nhưng không bao giờ xuất hiện trong các buổi tụ tập của họ. Và bạn biết không, chưa có ai từng thúc ép cả. Đơn thuần là họ nghĩ tôi sẽ hứng thú theo cách nào đó thôi. Và có thể là, nghĩ lại thì có thể nếu tôi có tham gia tích cực hơn chút, tôi có thể đã có hiểu biết phong phú về bản thân và lý lịch của mình. Nhưng tôi cũng sẽ không đánh đổi những điều tôi đã làm cho bất cứ cái gì, bởi tôi thấy là dù sao mình cũng có giàu kinh nghiệm, chỉ bằng việc nhìn nhận thế giới như tôi đã nhìn.


Và anh bao nhiêu tuổi khi anh quay lại, à không - không phải quay lại, lúc anh đến Việt Nam năm 2004?

Năm 2004. để tôi tính xem. Tôi sinh năm 77 và tức là gần 30 tuổi. Tôi 27 tuổi lúc đó.


27 tuổi. Vậy vào thời điểm đó anh sành sỏi về cà phê chưa?

Không hẳn. Ý niệm về cà phê được gắn với chỗ ăn tối. Bởi đó là chỗ tôi thích học hơn. Tôi không thích thư viện, quá khô khan. Và thế là tôi xuất hiện đâu đó chỗ mấy góc ăn tối, và được đổ đầy cà phê không giới hạn với tư cách một sinh viên. Tôi chẳng có nhiều tiền, vì thế cà phê được đổ đầy miễn phí thật tốt. Tôi mua mấy món ăn sáng kinh khủng và uống 1 đống cà phê và cứ thế học rồi tụ tập vài đứa bạn.


Vậy thời điểm đó anh đã có dự tính rõ ràng chưa?


Chưa. Tôi sẽ không nói là tôi bị lạc lối, mà là ‘’vô phương hướng”. Tôi lang thang không định hướng và ngay sau cao đẳng tôi học ngành Văn Học. Chả có nhiều điều để làm trừ khi thành giáo viên. Tôi không có đủ kỉ luật để thành nhà văn mặc dù tôi được tất cả giáo viên khen ngợi kĩ năng viết, nhưng tôi không muốn theo đuổi nó. Là giáo viên thì là một khả năng xa vời và không phải thứ tôi muốn làm lúc đó. Vì thế tôi chẳng biết làm gì. Điều tôi biết là mình muốn khám phá và học hỏi về thế giới và con người. Và tôi có nhiều ý niệm về văn hoá Châu Á. Khi tôi còn niên thiếu, tôi quên mất tôi có ý niệm đó đâu ra rồi, chắc hẳn là từ mấy bài hát Punk về Phật giáo. Và tôi cũng nhớ là mẹ đã luôn đi đền chùa vào dịp lễ khi thăm cộng đồng châu Á, và thỉnh thoảng tôi cũng đi với bà. Và nó luôn là mấy nơi kì lạ và lý thú nhưng không đủ cuốn hút với tôi. Và giờ thì tôi đã hiểu rằng đó là phiên bản Phật giáo theo kiểu thờ phụng tín ngưỡng nhiều hơn là tính triết lý của nó mà tôi hiểu ngày nay.


Và qua những bài hát Punk tôi học thêm về điều đó và tôi kiểu như bị ám ảnh, và bắt đầu đọc mấy thứ và dần hứng thú với Nhật Bản, rồi qua đó học về Thiện Phật giáo (Zen Buddhism). Chỉ là học một mớ rồi quên hết những điều quan trọng khá nhanh sau đó, bởi sẽ có điều gì đó thu hút sự chú ý và thế là tôi lại theo đuổi nó. Và thế là tôi đến châu Á lần đầu, xuống Côn Minh (Trung Quốc), thủ phủ tỉnh Vân Nam. Chúng tôi không rõ ràng gì. “Chúng tôi" tức là Kelly vợ tôi và tôi, đơn thuần muốn rời xa Texas và đi ra ngoài thế giới. Bạn của chúng tôi mới chuyển đến Côn Minh nửa năm trước đó và nói “ Sao các cậu không đến đây sống với chúng tớ rồi tự nghĩ xem sẽ muốn đi đâu tiếp theo?”. Và chúng tôi làm thế một thời gian. Tôi sống ở đó nửa năm và không thực sự có trải nghiệm văn hoá. Chỉ là khám phá những thứ nhỏ mỗi ngày, cũng hay. Và rồi tầm 5 tháng sau, tôi đang nói chuyện điện thoại với mẹ thì biết rằng bà đang ở Việt Nam cùng gia đình. Bà nói “Con trai, con đang ở châu Á mà. Sao các con không xuống đây?”, và tôi nói: “Okay, ý hay, con sẽ đi.” Và thế là chúng tôi bắt xe xuống Hà Nội.


Ấn tượng đầu tiên anh có là gì?


Cũng không hẳn có ấn tượng gì. Tôi có xu hướng so sánh khá nhiều, so sánh trải nghiệm đã có với điều tôi đang được trải nghiệm. Và ở đây rất giống Trung Quốc ngoại trừ việc mọi người nói tiếng hơi khác.Tôi biết mình thích Hà Nội hơn Trung Quốc nhiều. Côn Minh là nơi rất đặc biệt ở Trung Quốc. Tôi không biết bạn từng đến chưa?

Chưa.


Đó là nơi nhân sĩ và trí thức lẩn trốn trong suốt cuộc Cách Mạng Văn Hoá vì nó là một trong những điểm xa nhất khỏi Bắc Kinh và khi người ta bị bức hại phía Đông Bắc, họ chạy xuống dưới đó và tìm nơi ẩn náu. Nó được bao quanh bởi núi đồi và một cái hồ vì thế về mặt hậu cần thì hơi khó để bắt người ta tuân theo Cách Mạng Văn Hoá, và thế là từ đó nảy sinh một nền văn hoá nghệ thuật dồi dào và những triển lãm nghệ thuật khắp mọi nơi. Thế là tôi học được rất nhanh sau khi tham quan chớp nhoáng nhiều thành phố quanh tỉnh Vân Nam, rằng Côn Minh khá là độc đáo. Vì vậy khi tôi đáp xuống Hà Nội tôi đã khá choáng, ít nhất là trong trung tâm thành phố, bởi mọi thứ đều có vẻ tây Âu, theo kiểu các toà nhà trông rất khác và con người thì ít khắc kỷ hơn nhiều. Và thậm chí không gọi là “khắc kỷ" được vì tôi nghĩ đó là điều tích cực....mà là đỡ máy móc hơn. Ở Trung Quốc, ít nhất về phần con người mà họ thể hiện ra đối với tôi, thì họ khá máy móc và thường không có gì khác ngoài các cuộc nói chuyện thực tế, nhưng ở Hà Nội con người lại...buồn cười quá vì trong đầu tôi đang so sánh với Sài Gòn...nhưng ở Hà Nội con người dường như cởi mở để nói chuyện hơn và họ đón chào tôi vào thế giới của mình.

Thực sao? Thường thì đó không phải điều tôi hay được nghe về Hà Nội.


Chính xác đấy. Vì thế mới thấy buồn cười và mỉa mai, bởi giờ thì tôi có nhiều kinh nghiệm hơn với miền Nam. Tôi nhìn vào Hà Nội như là kiểu bế tắc và uyên bác, văn hoá cao sang hơn nhưng nếu so với Trung Quốc thì vẫn cởi mở và tự do hơn 1 chút. Và tất nhiên thức ăn khá quen thuộc, ngôn ngữ cũng quen thuộc. Vì thế ngay lập tức như thể là nghe mẹ tôi nói chuyện với con nhỏ. Những điều quen thuộc đầy cảm xúc hiện ra. Ngay sau đó trái tim đã dẫn đường cho tôi tại Việt Nam trước khi bộ não có thể bắt kịp, và tôi yêu quý nơi chốn chỉ từ một chuyến đi 3 ngày nơi đó. Và sau đó trên chuyến tàu, có rất nhiều điều không thoải mái - những điều thường gặp - bởi là 1 người Tây Âu lớn lên trong 1 mái ấm sung túc. Nhưng rồi cũng ổn, tôi chỉ cảm thấy mình phải canh chừng bản thân và đồ đạc quá nhiều.


Và sau nữa tôi đến miền Nam, đáp xuống TPHCM, gặp mẹ tôi, và tôi kiểu như đi lang thang chút chút. Thật là nóng và khó chịu và chật cứng và ồn ã. Nhưng có điều gì đó trong sự hỗn loạn thực sự thu hút tôi và có gì đó mới mẻ để trải nghiệm mỗi ngày, cho nên chúng tôi ở đó 1 thời gian. Và vì vài lý do thì sau vài tháng, chúng tôi quyết định rằng chuyện này sẽ không đi đến đâu. Chúng tôi cũng đã làm bạn với vài người phương Tây và bản địa. Nhưng chúng tôi về Liên Bang, mượn tiền của mẹ tôi và trở lại Texas trong 2 tháng trước khi chúng tôi bắt đầu nhớ Việt Nam. Và thật là lạ khi mà tôi nhớ 1 nơi mà chỉ vừa mới đến như thể đó là nhà, và vợ tôi Kelly cũng trải qua những cảm xúc tương tự.


Mặc dù cô ấy không phải một người Việt sao?


Mặc dù cô ấy không phải người Việt chút nào cả. Vì thế chúng tôi chợt nhận ra đã mắc sai lầm khi quay về. Chúng tôi liền nhận vài công việc và làm cật lực trong vài tháng, để dành tiền nhiều nhất có thể và bay về TPHCM. Bạn bè lại chào đón chúng tôi, giúp chúng tôi tìm việc và chúng tôi sống nơi đó trong 2 năm rưỡi tiếp theo...


Anh làm gì để trang trải trong thời điểm đó?


Dạy tiếng Anh.


Không lạ nhỉ!


Chuyện chẳng lạ gì! Bạn biết đấy, đó là kĩ năng duy nhất tôi có vào lúc đó mà có người cần đến cho nên cũng hợp lý thôi. Tôi cũng không ngại.


Thế là chưa có gì liên quan đến cà phê cả?


Chưa. và tôi thậm chí còn chẳng thể nói mình là một tay sành cà phê. Tôi thực sự chưa có gì nhiều.


Vậy ôn lại mọi thứ trước đó. Tôi được biết anh quay về Việt Nam lần 2 năm 2013, điều gì xảy ra giữa hai lần...? Cú thúc đẩy đầu tiên là...?


Okay, tôi phải lùi lại một chút. Trước khi chuyển đi khỏi Texas tôi làm việc tại một tiệm cà phê. Nó không bán cà phê đặc sản, mà bán nhiều hơn mấy loại trộn từ Ý chẳng có gì đặc sắc mà họ nhập từ một nhà nhập khẩu cũng bán cả xúc xích và pasta. Kiểu như chỉ là một sản phẩm Ý khác thôi. Vì thế cà phê không phải là phần quan trọng mà chính tiệm cà phê đó thực sự khơi gợi tôi, đó là nơi tụ tập như kiểu một trung tâm giao lưu cho những người như tôi - nghệ sĩ và trí thức - những người quan tâm đến việc gắn kết với cộng đồng. Vì thế khi làm việc ở quầy bar tôi quen khá nhiều bạn bè tốt mà đến giờ vẫn duy trì. Có điều gì trong đó đã thực sự gắn chặt với tôi cho dù chỉ là kiểu phông nền đi chăng nữa.


Và vì vậy khi tôi quay lại Liên bang...vào năm nào nhỉ? 07! Thời điểm đó Kelly quyết định rằng đến lúc phải hoàn thành việc học cao đẳng, vì vậy cô ấy bắt đầu nghiên cứu về nơi tiếp theo mà chúng tôi có thể đến. Có 2 người tách biệt ở Sài Gòn, đều là người Mỹ, ca ngợi hết lời trường cao đẳng The Evergreen State ở Olympia, Washington. Và thế là có 2 sự công nhận cho trường đó và nó cũng có vẻ phù hợp với mối quan tâm của cô ấy. Cô ấy đơn giản là vật vã với cao đẳng - kiểu cấu trúc và điểm số và mấy thứ kiểu đó. Mà Evergreen là một trường cao đẳng nghệ thuật tự do (Liberal arts) vì vậy cô ấy sẽ có nhiều tự do theo đuổi niềm yêu thích riêng hơn. Và thế là chúng tôi phải đến đó, mặc dù cũng không có lựa chọn cho cô ấy tại thời điểm đó.


Thế là chúng tôi đến Olympia và tôi phải kiếm việc làm, trong khi tất cả những gì tôi biết là các tiệm cà phê. Tôi đi đến tất cả các tiệm và nộp đơn. Sau đó tôi nhận được cuộc gọi của một nhà rang xay tên Batdorf & Bronson, nơi đã có lịch sử 20 năm vào lúc đó và họ làm cà phê đặc sản. Tôi vẫn chưa biết đó là cái gì. Họ gọi tôi và nói “Chúng tôi có 2 quản lý quan tâm đến đơn của anh: 1 là là Quản lý Cửa hàng và người kia là Quản lý Sản xuất Rang”. Tôi nói “tôi muốn làm điều gì đó chưa từng làm, nên tôi sẽ qua đơn vị Sản xuất". Và tôi đóng gói cà phê và trở thành Trợ lý Rang trong khoảng 1 năm trước khi...à, trong suốt năm đó tôi đã thu nhặt được một nền giáo dục tuyệt vời về những điều cơ bản về cà phê. Họ là một công ty hướng đến giáo dục. một vài người trong ngành gọi Batdorf & Bronson là “vườn ươm cà phê đặc sản” bởi rất nhiều người từ đó ra đã làm được nhiều điều tuyệt vời. Như một nhà mua cà phê xanh chủ lực cho Green Mountain Coffee Roasters - một công ly khổng lồ - cô ấy cũng đến từ Batdorf & Bronson, như nhiều người khác nữa.

Vì thế sự giáo dục tôi nhận được từ đó đã đánh thức niềm ham thích cà phê. Và tôi cứ nhìn chằm chằm vào máy rang suốt ngày, đơn giản là thích thú với những hạt cà phê nổ ra và hương thơm và những trải nghiệm giác quan. Tôi cũng quấy rầy người Rang với hàng đống hàng đống câu hỏi suốt cả ngày và cuối cùng người ta phải nói “được rồi được rồi, anh phải tham gia vào bên huấn nghiệp thôi.” Và người huấn luyện lúc đó, người mà tôi vẫn còn rất thân thiết, tên là Oliver Stormshak. Anh ấy là người huấn nghiệp ở đó và thực sự là bậc thầy cà phê, anh ấy hiểu rõ nó. Chúng tôi rất thích nhau nên anh ấy nói “Okay tôi sẽ dạy cho cậu thứ này”. Và từ đó chậm rãi nhưng vững chắc, anh ấy cho tôi những công cụ tôi cần để theo đuổi niềm ham thích cà phê của riêng mình. Anh ấy cuối cùng đã tiếp tục mua một công ty tên là Olympia Coffee Roasters, vì vậy tôi đại loại là vươn lên nắm giữ vị trí của anh ấy tại Batforf & Bronson và đã thực sự làm chủ được công việc vào thời điểm đó.


Và từ lúc đó tôi cảm thấy như mình đã đạt được tất cả những thứ mình có thể sẽ đạt được ở đó, cho dù không phải thế chút nào. Chỉ là cảm giác tôi có lúc đó thôi, nhưng thế là tôi đã sẵn sàng làm điều gì đó khác biệt sau khoảng 3 năm. Và Oliver tình cờ đang tuyển dụng người Sản xuất Rang vào lúc đó và thế là tôi đồng ý, chạy qua bên anh ấy với sự giảm nhẹ về lương và các lợi ích khác. Nhưng tôi thấy đủ. Bởi vì tôi chỉ muốn theo đuổi một niềm hứng khởi khác. Batdorf đối xử với nhân viên rất tốt nên nếu mà tôi cần một công việc cả đời, thì việc ở lại đó chắc chắn là lựa chọn tốt nhất. Nhưng thứ mới lạ lại hấp dẫn tôi và tôi đoán là lúc đó tôi có mối quan tâm khá ngắn ngủi. Có thể không phải do quan tâm ngắn ngủi. Mà là được khơi gợi. Và tất nhiên tôi muốn được ở cạnh thầy mình thêm lần nữa cho nên tôi bắt đầu học về rang và cà phê xanh từ ông ấy lúc đó.


Nhưng giữa làm việc cho mấy công ty cà phê và chuyển về Việt Nam với một sứ mệnh lớn lao hay mục đích để nâng cao chất lượng Arabica ở Việt Nam là một bước chuyển khá lớn. Điều gì khiến anh quyết định làm thế?


Đúng vậy. Tại Olympia Coffee, Oliver là một nhà thu mua mang tính cách mạng, anh ấy thí nghiệm rất nhiều, và quá trình Thu mua và mối quan hệ Sản xuất - Rang xay của anh ấy đã truyền cảm hứng cho tôi. Anh dạy tôi nhiều điều có tính thực tế cơ bản, không chỉ là sự mộng mơ trong hương cà phê tuyệt vời hay kiểu thế. Nhiều hơn là về những mối Quan hệ anh ấy tạo dựng với những nhà sản xuất và sự cam kết với mọi thứ, cho dù tốt xấu thế nào. Và sứ mệnh không phải là bảo với các nhà sản xuất phải làm gì mà là trao quyền để họ trở thành chủ doanh nghiệp nhỏ. Và đó là điều gắn chặt trong tôi. Bởi trước đó, tôi chưa từng nghe đến một kiểu tiếp cận như thế khi thu mua cà phê xanh. Luôn chỉ là kiểu cố tìm ra cà phê tốt nhất trong thời gian nhanh nhất có thể, với giá thấp nhất có thể. Kiểu thu mua thế cũng không có gì lãng mạn cả. Vì vậy phần Quan hệ mà anh ấy tập trung vào đã hấp dẫn tôi. Bạn biết đấy, Olympia là một công ty nhỏ và rồi tôi đã đạt đến thời điểm mà trở thành nhân viên đắt đỏ nhất của họ. Họ cũng thực sự muốn cho tôi nhiều hơn nhưng lại chưa ở thời điểm có thể đáp ứng được điều đó. Họ cũng lên kế hoạch phát triển nhưng tất cả mới chỉ ở khởi điểm. Và thế là Oliver tiếp tục trao cho tôi những công cụ, tiếp tục dạy dỗ tôi mọi điều tôi muốn biết và cuối cùng thì đi đến lúc mà tôi thấy rằng mình đã đạt đến ngưỡng cao nhất.


Cùng thời gian đó, Kelly chuyển từ việc học cao đẳng sang học thạc sĩ rồi làm việc cho cơ quan chính phủ và thế là phát ốm với nó. Chúng tôi mua nhà, cải tạo lại nó và cứ làm thế một thời gian. Và chúng tôi đi đến 1 thời điểm nhận ra rằng thị trường nhà đất trở nên tồi tệ đến mức sở hữu nhà đất của chúng tôi đã mất giá rất nhiều. Và chúng tôi thì chưa dứt hẳn khỏi Olympia nhưng đã bắt đầu nhìn ra